NFZ oferuje bezpłatne badania i szczepienia. Sprawdź, jak zadbać o zdrowie swoim i bliskich

Brak dolegliwości nie zawsze oznacza brak choroby. Niektóre nowotwory rozwijają się przez lata, zanim pojawią się zauważalne objawy, dlatego badania profilaktyczne warto planować zawczasu. Część z nich jest dostępna w ramach NFZ bez skierowania, a ich wybór zależy między innymi od wieku i historii chorób w rodzinie.

Znaczenie ma również profilaktyka zakażeń. Wirus HPV przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych i może prowadzić do rozwoju kilku rodzajów nowotworów. Szczepienia ograniczają ryzyko zakażenia oraz związanych z nim chorób, natomiast badania przesiewowe pomagają wykryć zagrożenie na wczesnym etapie.

Ochrona przed HPV i badania szyjki macicy

Bezpłatne szczepienie przeciw HPV jest dostępne dla dzieci od 9 do 14 lat. W grupie 15–18 lat można bezpłatnie otrzymać szczepionkę dwuwalentną w schemacie trzech dawek. Zapis odbywa się w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, przez Internetowe Konto Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP.

Zakażenie HPV może mieć związek nie tylko z rakiem szyjki macicy. Wirus ten sprzyja także nowotworom pochwy, sromu, prącia i odbytu, a także jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka oraz migdałków.

Kobiety w wieku od 25 do 64 lat mogą bez skierowania wykonać w ramach NFZ test HPV HR, który wykrywa typy wirusa o wysokim ryzyku onkogennym. Jest on czulszy od cytologii. Przy prawidłowym wyniku kolejne badanie przesiewowe jest zwykle zalecane po pięciu latach. Na wizytę można zapisać się również przez e-rejestrację.

Jak zadbać o zdrowie piersi?

Program mammograficzny NFZ obejmuje kobiety między 45. a 74. rokiem życia. Badanie przysługuje bez skierowania raz na dwa lata. Warto z niego korzystać także przy dobrym samopoczuciu, zdrowym stylu życia i braku zachorowań na raka piersi w rodzinie.

Podczas mammografii pierś jest przez chwilę uciskana, co może wywołać przejściowy dyskomfort. Dawka promieniowania wykorzystywana w badaniu jest niewielka. U młodszych pacjentek, których piersi zawierają zazwyczaj więcej tkanki gruczołowej, częściej wykorzystuje się USG. Poza przedziałem wieku objętym programem USG lub mammografię można wykonać na podstawie skierowania od lekarza.

Regularne obserwowanie i samobadanie piersi ułatwia dostrzeżenie zmian w ich wyglądzie lub budowie. Nie zastępuje jednak badań obrazowych ani konsultacji, gdy pojawi się niepokojący objaw.

Jelito grube i jądra: kiedy reagować?

W Polsce rak jelita grubego jest rozpoznawany u około 18 tys. osób rocznie, częściej u mężczyzn. Może rozwijać się bez wyraźnych sygnałów przez kilka lat, a wcześniejsze rozpoznanie zwiększa szanse skutecznego leczenia. Kolonoskopia pozwala obejrzeć jelito i usunąć nawet niewielkie polipy, zanim część z nich zdąży przekształcić się w nowotwór. Polipy i gruczolaki występują u 30–40% osób po pięćdziesiątce.

Z bezpłatnej kolonoskopii profilaktycznej bez skierowania mogą skorzystać osoby w wieku 50–65 lat, a także osoby między 40. a 49. rokiem życia, jeśli ich krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego. Warunkiem jest brak objawów sugerujących nowotwór oraz niewykonanie kolonoskopii w ostatnich 10 latach. Badanie może odbyć się w znieczuleniu.

Inną chorobą, o której powinni pamiętać szczególnie młodzi mężczyźni, jest rak jądra. Najczęściej dotyczy osób przed 35. rokiem życia, choć występuje także u starszych nastolatków. W Polsce rozpoznaje się ponad tysiąc nowych przypadków rocznie. Wczesne wykrycie wyraźnie poprawia rokowanie, dlatego warto badać jądra samodzielnie raz w miesiącu; zajmuje to około pięciu minut. Zauważoną zmianę należy skonsultować z lekarzem.

Bilans zdrowia w przychodni POZ

Ubezpieczeni w NFZ, którzy ukończyli 20 lat, mogą skorzystać z bezpłatnego programu „Moje Zdrowie”. Osobom w wieku 20–49 lat przysługuje on co pięć lat, a po 49. roku życia – co trzy lata. Obejmuje diagnostykę i wizytę podsumowującą, podczas której lekarz POZ przygotowuje Indywidualny Plan Zdrowotny.

Pierwszym krokiem jest wypełnienie ankiety zdrowotnej: na Internetowym Koncie Pacjenta, w mojeIKP lub w przychodni. Następnie pacjent otrzymuje skierowanie na badania, wykonuje je w laboratorium współpracującym z placówką i umawia wizytę podsumowującą.

Podstawowy pakiet obejmuje morfologię, oznaczenie glukozy, lipidogram, kreatyninę z eGFR, TSH oraz ogólne badanie moczu. Zależnie od wieku i wyników zakres może zostać rozszerzony o próby wątrobowe, PSA u mężczyzn po 50. roku życia, przeciwciała anty-HCV, test FIT-OC na obecność krwi utajonej w kale lub oznaczenie lipoproteiny A. Bilans uwzględnia ponadto pomiar ciśnienia, tętna, masy ciała i wzrostu oraz obliczenie BMI i WHR.

Źródło: facebook.com/gminakrosniewice